Η μεγαλύτερη και πιο βαθιά μάζα νερού γνωστή σε εμάς δεν μπορεί να εντοπιστεί σε κανένα χάρτη της Γής, αφού βρίσκεται 300 εκατομμύρια μίλια μακριά, στην Ευρώπη, έναν από τους 67 τουλάχιστον πλανήτες δορυφόρους του Δία που ανακαλύφθηκε το 1610 από τον Γαλιλαίο.

Δεδομένα από το μη επανδρωμένο διαστημόπλοιο Galileo, που πέταξε συνολικά 11 φορές πάνω από τον πλανήτη Ευρώπη κατά την περίοδο 1995 έως 2003, αποκάλυψαν ότι μια τεράστια ποσότητα αλμυρού νερού βρίσκεται κάτω από την παγωμένη επιφάνεια του πλανήτη. Η ποσότητα αυτή υπολογίζεται ότι βρίσκεται σε βάθος 60 μιλίων –περίπου 8 φορές το μέγιστο βάθος του Ειρηνικού– και ότι είναι δυο με τρεις φορές μεγαλύτερη από την ποσότητα νερού όλων των ωκεανών του δικού μας πλανήτη.

Και η Ευρώπη δεν είναι η μόνη περίπτωση πλανήτη με στρώματα νερού. Ο Γανυμήδης και η Καλλιστώ, δύο ακόμη δορυφόροι του Δία, αλλά και ο Εγκέλαδος, δορυφόρος του Κρόνου, φαίνεται να ”κρύβουν” ωκεανούς κάτω από την αφιλόξενη επιφάνειά τους. Εκπληκτικά και αδιάσειστα στοιχεία για το αλμυρό υπόβαθρο του Εγκέλαδου είδαν το φώς της δημοσιότητας το 2005 όταν το ρομποτικό διαστημικό όχημα Cassini απαθανάτισε εικόνες με πίδακες από την επιφάνεια του πλανήτη που εκτόξευαν παγωμένο νερό στο διάστημα.

Η ανακάλυψη ότι το υγρό στοιχείο τελικά αφθονεί στο εξώτερο τμήμα του ηλιακού μας συστήματος ήταν κάτι που εν τέλει εξέπληξε τους επιστήμονες. Πριν από τα στοιχεία που συνέλεξε το Cassini, και το Galileo, οι επιστήμονες ήδη είχαν φτάσει σε μια επιστημονική συναίνεση, ότι δηλαδή οι πλανήτες γύρω από τον Δία και τον Κρόνο, μοιάζουν περισσότερο με αυτούς γύρω από τον Άρη και τη Γή. Είναι δηλαδή βραχώδης με κρατήρες και εντελώς ακατάλληλοι για ζωή. ”Κανείς δεν περίμενε ότι θα υπήρχαν ωκεανοί υπό την επιφάνεια πλανητών” δήλωσε ο Seth Shostak, αστρονόμος του ινστιτούτου SETI της Καλιφόρνια. ”Υπολογίζω πλέον ότι υπάρχουν επτά ακόμη πλανήτες στο ηλιακό μας σύστημα στους οποίους έχουμε σοβαρούς λόγους να πιστεύουμε πως πληρούνται μερικώς συνθήκες για εμφάνιση ζωής” προσθέτει.

Οι αστρονόμοι έχουν ήδη διερευνητικά υποδείξει ”υγρούς κόσμους” πέρα από το ηλιακό μας σύστημα, ακόμη και πλανήτες σχεδόν χωρίς ξηρά. Κατά καιρούς έχουν εντοπίσει ίχνη παγωμένου νερού σε κρατήρες τόσο στη Σελήνη όσο και στον Ερμή, τον κοντινότερο στον ήλιο πλανήτη.

”Είναι σα να επινοήσαμε ένα νέο πεδίο ωκεανογραφίας” λέει ο Christopher Glein, μέλος της ομάδας του δορυφόρου Cassini και ερευνητής στο Ινστιτούτο San Antonio του Τέξας.

Όπου υπάρχει νερό μπορεί και να υπάρξει ζωή –”ακολούθα το νερό” είναι ένα αξίωμα πολύ διαδεδομένο στους αστρονόμους-. Και τι κάνει το νερό τόσο ουσιώδες; Οι χημικές αντιδράσεις που τροφοδοτούν τους ”κινητήρες” της ζωής χρειάζονται ένα υγρό για τη διάλυση και τη μεταφορά μορίων μέσα στο κύτταρο. Το νερό είναι ο πιο διαδεδομένος και αποτελεσματικός υγρός διαλύτης. Είναι πολύ πιθανό σε βιοχημικό επίπεδο και άλλα υγρά να μπορούν να εκπληρώσουν το ρόλο του νερού, όπως το υγρό μεθάνιο για παράδειγμα που έχει βρεθεί στον πλανήτη Τιτάνα. Αλλά μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία εξαίρεση στον κανόνα που λέει ότι η ζωή χρειάζεται νερό.

Θα μπορούσαν λοιπόν οι πλανήτες που φιλοξενούν μεγάλες ποσότητες νερού να αποτελέσουν ιδανικά περιβάλλοντα για ανάπτυξη ζωής; ”Το πολύ νερό δεν είναι απαραίτητα και καλό” υποστηρίζει ο Steven Desch, αστροφυσικός του πανεπιστημίου της Αριζόνα. Ο Desch και οι συνάδερφοί του, πραγματοποιούν προσομοιώσεις γεωφυσικών και ατμοσφαιρικών περιβάλλοντων που κατά καιρούς έχουν εντοπιστεί σε άλλους πλανήτες. Ο στόχος τους είναι να δημιουργήσουν έναν οδηγό πεδίου για τις μελλοντικές γενεές που θα θελήσουν να εποικήσουν άλλους πλανήτες. Ο Desh τον ονομάζει ”περιοδικό πίνακα πλανητών”. Ο πίνακας περιλαμβάνει κυρίως πλανήτες που πιθανώς να περιέχουν στην ατμόσφαιρά τους αέρια όπως το οξυγόνο ή το μεθάνιο και σε τέτοια ποσότητα ώστε να μπορούν να εντοπιστούν από τηλεσκόπια στο μέλλον.

Οι ”υδάτινοι κόσμοι” του σύμπαντος, όπως είναι αναμενόμενο αποτελούν επίσης πεδίο της εν λόγω έρευνας. Η ομάδα του Desch, δημιούργησε ένα υπολογιστικό μοντέλο που προσομοιάζει τη Γή στο μέγεθος και στις θερμοκρασιακές της συνθήκες. Γεμίζοντας τον πλανήτη αυτό με ποσότητα νερού 5 με 6 φορές μεγαλύτερη από αυτή που έχει ο πλανήτης μας διαπίστωσαν ότι βύθισαν όλες τις ηπείρους. ”Αν βάλεις έξι ωκεανούς στη γή τότε θα καλυφθεί το Έβερεστ” λέει ο Desch χαρακτηριστικά. ”Μουλιάζοντας” τον εικονικό τους πλανήτη εξάλειψαν μια βασική για τη διατήρηση της ζωής διαδικασία που είναι η διάβρωση εδάφους και πετρωμάτων.

Χωρίς τη βροχή ή το τρεχούμενο νερό να διαβρώνει τα πετρώματα, οι θάλασσες του εικονικού αυτού πλανήτη περιείχαν μικρές μόνο ποσότητες φώσφορου, ενός στοιχείου απαραίτητου για ζωή -το θαλασσινό νερό δεν είναι από μόνο του αρκετά όξινο ώστε να τον διαλύει-. Η μικροβιολόγος Tessa Fisher από την ερευνητική ομάδα του Desh υπογραμμίζει πως ο φώσφορος συμβάλει στη δημιουργία του DNA του RNA αλλά και του ATP, ενός μορίου που καλείται και ”βιολογική μπαταρία” καθώς η υδρόλυση του απελευθερώνει ενέργεια απαραίτητη  σε πολλές βιοχημικές διαδικασίες.

Η ερευνητική ομάδα τονίζει πως το μοντέλο της δεν αποκλείει την πιθανότητα ύπαρξης ζωής σε άλλους υδάτινους πλανήτες γιατί ενδεχομένως οι θάλασσες στους πλανήτες αυτούς να περιέχουν φώσφορο αλλά όχι σε ποσότητα ικανή ώστε να στηρίξουν κάποια μορφή ζωής η οποία να μπορεί να ανιχνευτεί από τη Γη με την υπάρχουσα τεχνολογία.

Ο μόνος τρόπος ώστε να μπορέσουμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα σχετικά με την ύπαρξη κάποιας μορφής ζωής στους ωκεανούς άλλων πλανητών είναι να τους επισκεφθούμε. Η NASA έχει ήδη εγκρίνει μια αποστολή με το όνομα Europa Clipper, η οποία θα ξεκινήσει περίπου το 2024, και θα προσεγγίσει τον Δία μέχρι το 2030. Το σκάφος προβλέπεται να περάσει περί τις 48 φορές από τον πλανήτη Ευρώπη σε απόσταση περίπου 16 μιλίων από την παγωμένη του επιφάνεια. Αποστολές που θα προσγειωθούν στο μέλλον στην Ευρώπη, στον Εγκέλαδο ή στον Τιτάνα θα ερευνήσουν για την ύπαρξη σύνθετων αμινοξέων και άλλων βιομορίων που παράγονται στην ουσία από ζώντες οργανισμούς.

Έχοντας μέχρι σήμερα ένα και μοναδικό παράδειγμα πλανήτη με ζωή είναι δύσκολο να πούμε αν είναι κάτι συνηθισμένο ή απλά ένα κοσμικό ατύχημα .

Εύκολη, ή  περίπλοκη και δύσκολη η δημιουργία ζωής σε έναν πλανήτη, ένα είναι σίγουρο σύμφωνα με τον Glein: ”εάν η ζωή χρειάζεται νερό για να υπάρξει τότε σίγουρα από το σύμπαν δε λείπει αυτή η πρώτη ύλη και αν η δημιουργία ζωής είναι μια εξίσωση τότε ο παράγοντας του νερού υπάρχει σίγουρα σε αφθονία στο ηλιακό μας σύστημα”

Πηγή: aeon, cnn