Η Αφρική είναι φτωχή, αλλά μπορούμε να προσπαθήσουμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους της”. Αυτή η απλή φράση επαναλαμβάνεται μέσα από χιλιάδες εικόνες, ειδησεογραφικές ιστορίες και φιλανθρωπικές εκκλήσεις κάθε χρόνο, τόσο πολύ που φαντάζει αληθινή. Όταν τη διαβάζουμε, ενισχύουμε όλα όσα έχουμε ακούσει για την Αφρική και επιβεβαιώνουμε την εικόνα που έχουμε γι’ αυτήν.

Ας δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό: “Η Αφρική είναι πλούσια, αλλά εμείς κλέβουμε τον πλούτο της”. Αυτή είναι η ουσία της έκθεσης που κυκλοφόρησαν διάφορες ομάδες που κάνουν καμπάνια σχετικά με το ζήτημα (όπως η Global Justice Now, η Jubilee Debt Campaign κ.ά). Το “εμείς” εννοεί κυρίως τον δυτικό κόσμο, τις πολυεθνικές εταιρείες, αλλά και τις κυβερνήσεις που πιέζουν τα αφρικανικά κράτη προς μια νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση.

Η έρευνα διαπιστώνει ότι το 2015 oι χώρες της Αφρικής δάνεισαν στον υπόλοιπο κόσμο περισσότερα από 41 δις δολάρια. Φυσικά υπάρχουν και τα χρήματα που εισέρχονται στη χώρα: περίπου 161 δις δολάρια το χρόνο με τη μορφή δανείων, εμβασμάτων (εκείνων που εργάζονται εκτός Αφρικής και στέλνουν χρήματα) και φιλανθρωπικών ενισχύσεων.

Αλλά υπάρχουν επίσης και 203 δις δολάρια που φεύγουν από την ήπειρο, κάποια εξ αυτών άμεσα, όπως τα 68 δις δολάρια της φοροδιαφυγής. Ουσιαστικά, οι πολυεθνικές εταιρείες “κλέβουν” νόμιμα ένα μεγάλο μέρος αυτού του ποσού, προσποιούμενες ότι δημιουργούν τον πραγματικό τους πλούτο σε φορολογικούς παραδείσους. Αυτές οι “παράνομες χρηματοοικονομικές ροές” ανέρχονται στο 6,1% περίπου του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της ηπείρου και είναι το τριπλάσιο της βοήθειας που λαμβάνει η Αφρική ως ήπειρος.

Επίσης, υπάρχουν και τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια που οι εταιρείες αυτές “επαναπατρίζουν”, δηλαδή τα κέρδη που πραγματοποιούν στην Αφρική τα οποία τα στέλνουν στις χώρες προέλευσής τους ή αλλού. Το Λονδίνο έχει κατακλυστεί με τα χρήματα που εξάγονται από τη γη και την εργασία της Αφρικής.

Υπάρχουν επίσης και πιο έμμεσοι τρόποι από τους οποίους βγάζουμε πλούτο από την Αφρική. Η έκθεση εκτιμά ότι 29 δις δολάρια ετησίως κλέβονται από την Αφρική από την παράνομη υλοτομία, την αλιεία και το εμπόριο άγριων ζώων. Σύμφωνα με την έκθεση 36 δισεκατομμύρια δολάρια οφείλονται στην Αφρική ως αποτέλεσμα της ζημιάς που θα προκαλέσει η κλιματική αλλαγή στις κοινωνίες και τις οικονομίες τους, καθώς δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα ορυκτά καύσιμα για να αναπτυχθούν με τον τρόπο που έκανε η Ευρώπη. Η κλιματική αλλαγή δεν προκλήθηκε από την Αφρική, αλλά οι Αφρικανοί θα αισθανθούν τις επιπτώσεις της πολύ πιο έντονα από τον υπόλοιπο κόσμο.

Η Γκάνα χάνει το 30% των κρατικών της εσόδων σε αποπληρωμές χρέους, πληρώνοντας δάνεια σε υψηλές τιμές και σε πολύ υψηλά επιτόκια. Ένα συγκεκριμένο χυτήριο αλουμινίου στη Μοζαμβίκη, το οποίο κατασκευάστηκε με δάνεια και χρήματα από φιλανθρωπίες, κοστίζει σήμερα στη χώρα 21 αγγλικές λίρες για κάθε 1 που παίρνει το κράτος της Μοζαμβίκης.

Η Βρετανική βοήθεια χρησιμοποιείται για τη δημιουργία ιδιωτικών σχολείων και κέντρων υγείας, υπονομεύοντας έτσι τη δημιουργία αξιοπρεπών δημόσιων υπηρεσιών. Φυσικά, ορισμένοι Αφρικανοί έχουν επωφεληθεί από αυτήν την οικονομική πολιτική. Σήμερα υπάρχουν περίπου 165.000 πολύ πλούσιοι Αφρικανοί, με συνολική περιουσία που αγγίζει τα 860δις δολάρια.

Πού κρύβεται όμως όλος αυτός ο πλούτος; Προφανώς σε φορολογικούς παραδείσους. Μια έρευνα του 2014 εκτιμούσε ότι οι πλούσιοι Αφρικανοί διατηρούν το ιλιγγιώδες ποσό των 500 δις δολαρίων σε φορολογικούς παραδείσους. Η ληστεία του λαού της Αφρικής καθίσταται έτσι δυνατή από μια οικονομία που επιτρέπει σε μια μικρή μειονότητα των Αφρικανών να πλουτίσει βγάζοντας τον χρήματά της εκτός ηπείρου.

Η έρευνα προτείνει στις δυτικές κυβερνήσεις που θέλουν να “βοηθήσουν εκείνους που δεν μπορούν να βοηθήσουν τον εαυτό τους” καταρχάς να σταματήσουν τη διαιώνιση της υπάρχουσας ζημίας. Να σταματήσουν να πιέζουν τις αφρικανικές κυβερνήσεις να ανοίξουν την οικονομία τους στις ιδιωτικοποιήσεις και τις αγορές τους στον αθέμιτο ανταγωνισμό.

Με λίγες εξαιρέσεις, χώρες με άφθονο ορυκτό πλούτο έχουν τη ‘φτωχότερη’ δημοκρατία, την ασθενέστερη οικονομική μεγέθυνση και τη χειρότερη ανάπτυξη. Για να αποφευχθεί η φοροδιαφυγή, οι κυβερνήσεις πρέπει να σταματήσουν να υπεκφεύγουν να πάρουν μέτρα αντιμετώπισης των φορολογικών παραδείσων. Καμία χώρα δεν πρέπει να ανεχθεί τη δραστηριότητα εταιρειών με θυγατρικές που εδρεύουν σε φορολογικούς παραδείσους.

Σύμφωνα με τον Νικ Ντίρτε, υπεύθυνο της εκστρατείας της Global Justice Now στο Ηνωμένο Βασίλειο,” παρόλο που η βοήθεια προς την Αφρική είναι πολύ μικρή, αν γίνει σωστή διαχείριση μπορεί να ανακτηθεί ένα ποσό από τη λεηλασία του πλούτου της”. Για να γίνει αυτό, “πρέπει επίσης να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε και σκεφτόμαστε για την Αφρική”. Όχι με σκοπό να ενσταλάξουμε το αίσθημα της ενοχής στους ανθρώπους, αλλά “για να διαγνωστεί σωστά το ζήτημα και να δοθεί λύση. Η Αφρική είναι πλούσια. Ας σταματήσουμε να την κάνουμε φτωχότερη”.

Πηγή: Al Jazeera