Η συνέντευξη του Jackson Pollock στον Willian Wright δόθηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Η μετάφραση είναι του Κωστή Αργυριάδη.

Jackson Pollock, Mural, 1943

William Wright: Ποιο είναι κατά τη γνώμη σας το νόημα της μοντέρνας τέχνης;

Jackson Pollock: Η μοντέρνα τέχνη για μένα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η έκφραση των σύγχρονων σκοπών της εποχής που ζούμε.

WW: Πιστεύετε πως οι κλασσικοί δημιουργοί είχαν τα μέσα να κάνουν το ίδιο;

JP: Ναι και το έκαναν πολύ καλά. Όλοι οι πολιτισμοί είχαν τα μέσα και τις τεχνικές να εκφράσουν τους άμεσους σκοπούς της εποχής τους, οι Κινέζοι, οι καλλιτέχνες στην Αναγέννηση, όλοι. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι πως οι σημερινοί ζωγράφοι δεν χρειάζεται να πάνε σε θέματα έξω από τον ευατό τους. Οι περισσότεροι σύγχρονοι ζωγράφοι δουλεύουν από μια διαφορετική πηγή. Δουλεύουν εκ βαθέων.

WW: Θα λέγατε πως οι σύγχρονοι δημιουργοί έχουν λίγο έως πολύ απομονώσει την ποιότητα που έκανε τα κλασσικά έργα τόσο πολύτιμα, χρησιμοποιώντας την σε πιο καθαρές φόρμες;

JP: Ε, οι καλοί το κάνουν, ναι.

WW: Κύριε Pollock, υπήρξαν πολλές αντιπαραθέσεις και έχουν γίνει πάρα πολλά σχόλια για τον τρόπο που ζωγραφίζετε. Υπάρχει κάτι που θα θέλατε να μας πείτε για αυτό;

JP: Η άποψή μου είναι πως οι νέες ανάγκες απαιτούν νέες τεχνικές. Έτσι, οι μοντέρνοι δημιουργοί βρήκαν νέους τρόπους και νέα μέσα για να κάνουν την όποια δήλωσή τους. Κατά τη γνώμη μου ο μοντέρνος ζωγράφος δεν μπορεί να εκφράσει αυτήν την εποχή, το αεροπλάνο την ατομική βόμβα, και το ραδιόφωνο όπως γινόταν παλιότερα στην Αναγέννηση ή σε πιο παλιές κουλτούρες. Κάθε εποχή βρίσκει τη δική της τεχνική.

WW: Αυτό σημαίνει πως θα πρέπει και ο ειδικός και ο μη ειδικός να αναπτύξουν τις ικανότητές για να μάθουν να ερμηνεύουν αυτές τις καινούργιες τεχνικές;

JP: Ναι- αυτό πάντα κάπως προκύπτει. Θέλω να πω, θα σταματήσει να φαίνεται τόσο παράξενο και θα ανακαλύψουμε βαθύτερες έννοιες στη σύγχρονη τέχνη.

WW: Υποθέτω πως κάθε φορά που σας προσεγγίζει ένας μη ειδικός της τέχνης σας ρωτάνε πως πρέπει να δουν έναν πίνακα σας ή οποιοδήποτε άλλο μοντέρνο πίνακα, τι πρέπει να προσέξουν, τι να αναζητήσουν, πώς να εκτιμήσουν την μοντέρνα τέχνη;

JP: Νομίζω πως δεν πρέπει να ψάχνουν, αλλά να κοιτάξουν παθητικά και να προσπαθήσουν να προσλάβουν ότι έχει ο πίνακας να προσφέρει και όχι να είναι προκατειλημμένοι σχετικά με το τι θα δουν και πως θα το δουν.

Jackson Pollock, Number 32, 1950

WW: Είναι ασφαλές να πούμε πως ο δημιουργός ζωγραφίζει από το υποσυνείδητο και ότι ο καμβάς πρέπει να δρα ως το υποσυνείδητο του ατόμου που τον βλέπει;

JP: Το υποσυνείδητο είναι πολύ σημαντικό στοιχείο στη μοντέρνα τέχνη και νομίζω είναι καλός οδηγός για το πώς να βλέπεις τα έργα.

WW: Αν κατόπιν ψάχνουν εσκεμμένα για κάποιο γνωστό μήνυμα μέσα σε έναν πίνακα αφηρημένης ζωγραφικής δεν θα αποπροσανατολιστούν από το να εκτιμήσουν κανονικά το έργο;

JP: Νομίζω πως θα έπρεπε να το απολαύσουν , όπως απολαμβάνουν τη μουσική- μετά από λίγο μπορεί να σου αρέσει, μπορεί και όχι. Δεν είναι και κάτι τόσο σοβαρό. Κάποια λουλούδια μου αρέσουν και κάποια όχι. Τουλάχιστον τους δίνω μια ευκαιρία.

WW: Νομίζω στα πάντα πρέπει να δίνεις αυτού του είδους την ευκαιρία. Οι άνθρωποι δεν γεννιούνται έχοντας κριτήριο για την καλή μουσική, πρέπει πρώτα να την ακούσουν και σταδιακά να την καταλάβουν ή και την αγαπήσουν. Αν το ίδιο ισχύει και για την μοντέρνα ζωγραφική, τότε ένας θεατής θα πρέπει πρώτα να εκτεθεί σε αυτή και με τον καιρό να εμβαθύνει ώστε να είναι σε θέση να εκτιμήσει το έργο.

JP: Νομίζω αυτό θα βοηθήσει σίγουρα.

WW: Κύριε Pollock οι κλασσικοί είχαν έναν κόσμο που ήθελαν να εκφράσουν και το έκαναν αναπαριστώντας τα αντικείμενα εκείνου του κόσμου. Γιατί οι μοντέρνοι δημιουργοί δεν κάνουν το ίδιο;

JP: Ο μοντέρνος δημιουργός ζει σε μια μηχανική εποχή και έχουμε τα μηχανικά μέσα να αναπαράγουμε τα αντικείμενα της φύσης, όπως η κάμερα και η φωτογραφική μηχανή. Νομίζω πως ο σύγχρονος δημιουργός αναπαριστά έναν βαθύτερο κόσμο. Με άλλα λόγια εκφράζει την ενέργεια, την κίνηση και άλλες εσωτερικές δυνάμεις.

WW: Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο κλασικός δημιουργός εκφραζόταν με το να αναπαριστά τα αντικείμενα του κόσμου του, ενώ ο σύγχρονος δημιουργός εκφράζεται αναπαριστώντας τις επιδράσεις που έχουν τα αποτελέσματα των αντικειμένων αυτών πάνω του;

JP: Ναι, ο σύγχρονος δημιουργός δουλεύει με το χώρο και το χρόνο και εκφράζει τα συναισθήματά του περισσότερο παρά τα εικονογραφεί.

WW: Κύριε Pollock μπορείτε να μας πείτε πως δημιουργήθηκε η μοντέρνα τέχνη;

JP: Σίγουρα δεν δημιουργήθηκε από το πουθενά: είναι κομμάτι μιας μεγάλης παράδοσης, που ξεκίνησε από τον Πώλ Σεζάν, πέρασε στους Κυβιστές και τους μέτα-Κυβιστές και έφτασε στη ζωγραφική του σήμερα.

WW: Άρα είναι σίγουρα ένα προϊόν της εξέλιξης;

JP: Ναι.

WW: Πρέπει να επιστρέψουμε σε αυτή την ερώτηση που τόσοι πολλοί θεωρούν σημαντική: Μπορείτε να μας πείτε πως αναπτύξατε αυτή τη μέθοδο ζωγραφικής και γιατί ζωγραφίζετε με αυτόν τον τρόπο;

JP: Νομίζω πως αυτή η μέθοδος προέκυψε μέσα από την ανάγκη να βρω τρόπο να εκφράσω τον κόσμο μου. Συνέβη, να βρω τρόπους που είναι διαφορετικοί από τους κοινούς τρόπους ζωγραφικής, πράγμα που ξενίζει προς το παρόν, αλλά δεν νομίζω πως υπάρχει κάτι τόσο διαφορετικό σε αυτούς. Ζωγραφίζω στο πάτωμα και αυτό δεν είναι και τόσο ξεχωριστό και οι Ανατολίτες το έκαναν αυτό.

WW: Πως βάζετε το χρώμα πάνω από τον καμβά; Ξέρω πως δεν χρησιμοποιείτε πινέλα και παρόμοια πράγματα, κάνω λάθος;

JP: Το περισσότερο από το χρώμα που χρησιμοποιώ είναι υγρό, ρευστό. Τα πινέλα τα χρησιμοποιώ σαν ραβδιά περισσότερο και λιγότερο ως πινέλα. Το πινέλο δεν ακουμπάει την επιφάνεια του καμβά, είναι από πάνω του.

WW: Θα μπορούσατε να μας εξηγήσετε το πλεονέκτημα αυτής της διαδικασίας, δηλαδή του ραβδιού αντί για πινέλου;

JP: Είμαι πιο ελεύθερος, έχω μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων προς τον καμβά.

Jackson Pollock, Number 17, 1948

WW: Δεν είναι πιο δύσκολα ελεγχόμενο από ότι ένα πινέλο; Εννοώ δεν υπάρχει η πιθανότητα να πέσει ας πούμε; Χρησιμοποιώντας το πινέλο, βάζεις το χρώμα εκεί ακριβώς που θέλεις και ξέρεις πως θα είναι ακριβώς.

JP: Όχι δεν θα το έλεγα. Με την εξοικείωση φαίνεται ότι μπορώ να ελέγχω την ροή του πίνακα σε ένα μεγάλο βαθμό ώστε να μην χρησιμοποιώ την τυχαιότητα. Αρνούμαι την έννοια του ατυχήματος. Πιστεύω ήταν ο Φρόυντ που είπε ότι δεν υπάρχει η έννοια του ατυχήματος.

WW: Αυτό εννοείτε επομένως;

JP: Νομίζω ότι ναι γενικά θεωρώ αυτό

WW: Τότε λοιπόν δεν έχετε μια αρχική ιδέα για τον πίνακα και που θα καταλήξει;

JP: Όχι ακριβώς, όχι βασικά, γιατί ακόμη δεν έχει δημιουργηθεί. Κάτι καινούργιο είναι διαφορετικό από το να δουλεύεις μια νεκρή φύση. Πάντως έχω μια γενική αίσθηση για το πώς θα είναι στο τέλος ο πίνακας.

WW: Αυτό φαντάζομαι σημαίνει πως δεν χρησιμοποιείτε καθόλου προκαταρκτικά σκίτσα;

JP: Ναι, προσεγγίζω τη ζωγραφική με την ίδια άμεση λογική που κάποιος προσεγγίζει το σχέδιο. Δεν δουλεύω από σχέδια ή σκίτσα ή χρωματικά σχέδια προς ένα τελικό πίνακα. Η ζωγραφική νομίζω σήμερα όσο πιο άμεση είναι τόσο πιο ειλικρινής είναι, τόσο πιο δυνατόν είναι να περάσεις το μήνυμα σου.

WW: Όλοι οι πίνακες σας δηλαδή άμεσα και διαφορετικά ζωγραφισμένοι;

JP: Ναι όλοι είναι άμεσα ζωγραφισμένοι. Αναγκαστικά υπάρχει μόνος ένας κάθε φορά.

O Jackson Pollocj ζωγραφίζει. 1950. Credits: Hans Namuth

WW: Θα σας ενδιέφερε να μας κάνετε ένα σχόλιο για τη μοντέρνα ζωγραφική στο σύνολό της; Θέλετε να μας πείτε κάτι και για τους σύγχρονούς σας;

JP: Σίγουρα η ζωγραφική σήμερα φαίνεται πολύ ζωντανή, πολύ ζωηρή, πολύ συναρπαστική. Στην περιοχή της Νέας Υόρκης, 5-6 ζωγράφοι από του σύγχρονούς μου κάνουν πολύ σημαντική δουλειά και η κατεύθυνση της δουλειάς τους δεν είναι προς το καβαλέτο, είναι μάλλον περισσότερο σαν τοιχογραφίες.

WW: Νομίζω πως και κάποια δικά σας έργα έχουν ασυνήθιστα μεγέθη.

JP: Ναι, κάποια είναι 3 επί 6 μέτρα περίπου. Καθόλου βολικό μέγεθος. Αλλά μου αρέσει να δουλεύω σε μεγάλους καμβάδες όποτε ευκαιρώ, βολεύει δε βολεύει.

WW: Μπορείτε να μας πείτε γιατί απολαμβάνετε να δουλεύετε σε τέτοια μεγέθη και όχι σε μικρότερα;

JP: Δεν ξέρω ακριβώς, νιώθω περισσότερο άνετα σε μια μεγάλη περιοχή παρά σε μια μικρότερη. Αισθάνομαι πιο οικεία.

WW: Είδα πως στη γωνία εκεί πέρα έχετε κάνει κάτι από γυάλινη πλάκα. Θέλετε να μας πείτε κάτι για αυτό;

JP: Αυτό είναι κάτι καινούργιο για μένα. Είναι το πρώτο πράγμα που έκανα από γυαλί και το βρίσκω πολύ συναρπαστικό. Με συναρπάζει η προοπτική της χρήσης έργων πάνω σε γυαλί από τη μοντέρνα αρχιτεκτονική και τη μοντέρνα κατασκευή.

WW: Η τεχνική σας στο γυαλί διαφέρει από αυτή στη ζωγραφική;

JP: Γενικά είναι η ίδια. Στο συγκεκριμένο κομμάτι έχω χρησιμοποιήσει έγχρωμα γυάλινα φύλλα, γύψο και πέτρες από την παραλία και παραλλαγές αυτών. Γενικά μοιάζουν αρκετά με τους πίνακές μου.

WW: Οπότε στην προοπτική να δημιουργείτε περισσότερο για μοντέρνα κτήρια, θα συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε ευρεία γκάμα αντικειμένων;

JP: Έτσι πιστεύω. Μου φαίνεται δίχως τέλος το τι μπορεί να κάνει κανείς με το γυαλί. Είναι και ένα μέσο που σχετίζεται περισσότερο με τη σύγχρονη ζωγραφική.

WW: Κύριε Pollock είναι αλήθεια πως ο τρόπος που ζωγραφίζετε, η προσέγγισή σας έχει ενδιαφέρον μόνο εξαιτίας του τι έχετε πραγματοποιήσει με αυτή;

JP: Το εύχομαι. Το αποτέλεσμα είναι το θέμα. Δεν έχει σημασία πως απλώνεις την μπογιά στον καμβά, εφόσον έχεις κάτι να πεις. Η τεχνική είναι απλά ένας τρόπος να φτάσεις εκεί.