του Μάθιου Μέγιερ*

Σχεδόν όλοι γνωρίζουν τώρα ότι ο Donald Trump είναι μαλάκας. Προς τιμή του, ο καθηγητής φιλοσοφίας Aaron James, το είχε αναδείξει στο βιβλίο του Assholes: A Theory (“Μαλάκες: μία θεωρία, Anchor Books 2012) πολύ πριν ο Trump καταλάβει κεντρική θέση στην αμερικανική πολιτική σκηνή. Στο νέο του βιβλίο “Assholes: A theory of Donald Trump” (“Μαλάκες: Μια θεωρία του Ντόναλντ Τραμπ”), ο James προσπαθεί να αναπτύξει αυτή την ιδέα πιο λεπτομερώς. Το βιβλίο δεν ρωτά αν το Trump είναι μαλάκας. Αυτό λίγο-πολύ προϋποτίθεται. Αντ’ αυτού, θέτει μια περαιτέρω ερώτηση: Τι είδους μαλάκας είναι ο Trump; Ως εκ τούτου, το βιβλίο παρουσιάζεται ως συνεισφορά σε αυτό που ο συγγραφέας ονομάζει “μαλακολογία” (“assholeology”).

Όμως το βιβλίο καλύπτει πολύ περισσότερα από αυτό. Μόνο η εισαγωγή και το πρώτο κεφάλαιο είναι, ουσιαστικά, ασκήσεις στη μαλακολογία. Ακόμη και το πρώτο κεφάλαιο, “The Ass-Clown and Asshole”, πρόκειται περισσότερο για μια γενική θεωρία του Trump ως ατόμου παρά για μια αυστηρή εξέταση της μαλακίας του. Και τα τρία τελευταία κεφάλαια όχι μόνο διερωτώνται για το αν ένας μαλάκας σαν τον Trump για πρόεδρος αποτελεί μια “λογική υπόθεση”, αλλά καταδεικνύουν επίσης ένα μεγαλύτερο πρόβλημα, αυτό που ο James αποκαλεί «μαλακισμένος πολιτικός καπιταλισμός» (asshole political capitalism).

Ο Τζέιμς αρχίζει το έργο ανασυνθέτοντας τον ορισμό του μαλάκα που ανέπτυξε στο πρώτο του βιβλίο. Εκεί, ο μαλάκας έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά: Πρώτον αυτός- ο James τονίζει ότι οι μαλάκες είναι κυρίως άνδρες – “συστηματικά επιτρέπει στον εαυτό του κάποια ιδιαίτερα πλεονεκτήματα στις κοινωνικές του σχέσεις”. Δεύτερον, «παρακινείται από μια παγιωμένη (και εσφαλμένη) αίσθηση ανωτερότητας», και τρίτον, ” έχει ανοσία απέναντι στα παράπονα των άλλων ανθρώπων”. Παρόλο που ο Τζέιμς τα παρουσιάζει ως τρία ξεχωριστά αλλά ισάξια χαρακτηριστικά του μαλάκα, η εδραιωμένη αίσθηση της ανωτερότητας φαίνεται να είναι ο αιτιώδης μηχανισμός πίσω από τη συστηματική προνομιακή του θέση καθώς επίσης και από την ανοσία του στις επικρίσεις των άλλων. Με αυτό τον τρόπο, ένας μαλάκας θα μπορούσε απλώς να είναι κάποιος με μια παγιωμένη αίσθηση και πεποίθηση ανωτερότητας.

Ο Τζέιμς ισχυρίζεται ότι ο Τrump -όπως και ο Τεντ Κρουζ – είναι μαλάκας, όμως “ο μαλάκας-κλόουν αποτελεί το διακριτικό χαρακτηριστικό της μαλακίας του Trump. Σύμφωνα με τον Τζέιμς, ο μαλάκας-κλόουν “είναι κάποιος που αναζητά την προσοχή και την απόλαυση του κοινού ενώ είναι αργός στο να κατανοήσει πώς αυτό τον βλέπει”. Όπως ο άντρας που κυνηγάει γυναίκες για να κολακεύσει το εγώ του, ο Τrump κυνηγάει το εκλογικό σώμα «για να επιβεβαιώσει την αξία του ως ισχυρός, ως το κέντρο της προσοχής». Για να κερδίσει τα αισθήματα του εραστή του, ο Trump πρέπει να γίνει showman. Όπως ένας κλόουν, επιδιώκει να διασκεδάσει, όμως ως μαλάκας, ο Trump αδυνατεί να καταλάβει ότι αυτός είναι ο κλόουν. Για αυτούς τους λόγους, ο Τζέιμς ταξινομεί τον Trump ως μαλάκα-κλόουν.

Αν και υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για να σκεφτεί κανείς ότι το Trump είναι ένας μαλάκας-κλόουν σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό, δύο πτυχές της ανάλυσης του James φαίνεται να έρχονται σε αντίθεση με αυτή τη γενικά αποδεκτή υπόθεση. Πρώτον, παρά τον κοινό όρο “μαλάκας”, οι μαλάκες-κλόουν και οι μαλάκες φαίνεται να είναι ξεχωριστοί και αμοιβαία αποκλειόμενοι τύποι. Ενώ η ανοσία του μαλάκα στην κριτική υπονοεί ότι έχει λίγη ανησυχία για τη γνώμη των άλλων, ο μαλάκας-κλόουν επιδιώκει την αγάπη των άλλων και έτσι φαίνεται να στερείται της έμφυτης αίσθησης του μαλάκα ότι είναι κάτι ιδιαίτερο. Δεύτερον, ο James τελικά αντιφάσκει ως προς την υπόσχεσή του – που υπονοείται στον τίτλο – να προσφέρει “μια θεωρία του Donald Trump”. Επειδή ο Trump είναι τόσα πολλά πράγματα – showman, μαλακολόγος, ρατσιστής, σεξιστής, πολιτικά στον κόσμο του, αυταρχικός, δημαγωγός – ο James συμπεραίνει ότι δεν υπάρχει “πραγματικός” Trump. Αλλά αν δεν υπάρχει “πραγματικός” Trump, ο Trump δεν μπορεί πραγματικά να είναι μαλάκας. Αντιθέτως, οι διάφορες πτυχές του ατόμου Trump που ο James αναδεικνύει φαίνεται να εξηγούνται από ένα και μόνο γεγονός: είναι πραγματικά ένας μαλάκας!

Το δεύτερο κεφάλαιο, “Μια δύναμη για το καλό;”, εγείρει το ερώτημα εάν ένας μαλάκας όπως ο Trump είναι κάτι πραγματικά καλό για τη δημοκρατία μας. Ο James παρουσιάζει την ενδιαφέρουσα άποψη ότι πολλοί θεωρούν τον Trump ως έναν υπέρ-μαλάκα [στμ. uber-asshole, από τον υπεράνθρωπο του Νίτσε] ικανό να διαχειριστεί όλους τους άλλους μαλάκες που υπάρχουν στην πολιτική σφαίρα, όπως ο Τεντ Κρουζ και ο Chris Christie. Παρ ‘όλα αυτά, ο James συνεχίζει να ισχυρίζεται στο τρίτο κεφάλαιο, “Ο ισχυρός άνδρας” (The Strongman)”, ότι ένας μαλάκας πρόεδρος “απλώς θα ξηλώσει περισσότερο το λεπτό ιστό της συνεργασίας πάνω στον οποίο βασίζεται το πείραμά μας” και αφιερώνει το τελευταίο κεφάλαιο (“Save the Marriage”) στη διερεύνηση τρόπων με τους οποίους θα μπορούσαμε να διασώσουμε τη δημοκρατία μας από την εξάπλωση του μαλάκα.

Υπάρχουν πολλά πράγματα στο έργο του Τζέιμς που θα ενδιαφέρουν τον φιλοσοφικά προσανατολισμένο αναγνώστη και θα πρέπει να επικροτήσουμε την προσπάθειά του να συσχετίζει άμεσα διάφορες φιλοσοφικές θεωρίες με σύγχρονα ζητήματα. Ωστόσο, οι αναγνώστες μπορούν να αμφισβητήσουν μερικές από τις κινήσεις που κάνει ο James. Για παράδειγμα, συχνά επικαλείται τον Hobbes και τον Rousseau για να ξετυλίξει πολλές από τις ιδέες του, αλλά με τρόπους που δεν ταιριάζουν πάντα με το επιχείρημά του. Από τη μία πλευρά, ο James υποστηρίζει ότι η προαναφερθείσα “στρατηγική διαχείρισης του μαλάκα” μπορεί να βρεθεί ήδη στον Hobbes. Ωστόσο, φαίνεται ότι υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ ενός πρωτοφασίστα υπερ-μαλάκα και του απόλυτου κυρίαρχου του Hobbes: ενώ ο πρώτος ανεβαίνει στην εξουσία, συνθλίβοντας την αντιπολίτευση και υποσχόμενος οφέλη σε μια ορισμένη ομάδα υποστηρικτών εις βάρος άλλων, ο δεύτερος καθιερώνεται σε μεγάλο βαθμό μέσω μιας συναινετικής και αμοιβαίας μεταβίβασης δικαιωμάτων προς όφελος όλων.

Από την άλλη πλευρά, η θέση του James ότι ο μαλάκας υποφέρει από τη φλεγόμενη αίσθηση της “amour-propre” του Rousseau φαίνεται να είναι λανθασμένη. Ενώ η “amour-propre” μας ενσταλάζει μέσα μας μια καυτή επιθυμία να φαινόμαστε καλά και να θεωρούμαστε ανώτεροι στα μάτια των άλλων, ο μαλάκας, και πάλι, δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το πώς τον βλέπουν οι άλλοι. Αυτό συμβαίνει επειδή αναγνωρίζει τον εαυτό του ως ανώτερο και αντιμετωπίζει τους άλλους ανάλογα. Αν κάποιος πάσχει από την “amour-propre” στην ανάλυση του James, φαίνεται να είναι ο μη-μαλάκας που αγανακτεί με τον τρόπο με τον οποίο ο μαλάκας αρνείται να τον ή την αναγνωρίσει ως άτομο που αξίζει τον ίδιο σεβασμό.

Τέλος, υπάρχουν πολλά πράγματα που πρέπει να ειπωθούν για μια κεντρική θέση που διατρέχει όλα τα κεφάλαια του έργου του James: το ήθος του καπιταλισμού δημιουργεί μια κουλτούρα του μαλάκα που με τη σειρά της απειλεί τον ηθικό και κοινωνικό ιστό που είναι απαραίτητος για μια υγιή δημοκρατία και μια καλά λειτουργούσα οικονομία. Παρόλα αυτά, το “Μαλάκες: Μια θεωρία του Donald Trump” είναι ένα έργο που γράφτηκε γρήγορα για ένα μεγάλο αναγνωστικό κοινό σε απάντηση στα τρέχοντα γεγονότα και έτσι η προαναφερθείσα θέση αξίζει μια πιο σοβαρό ανάλυση από αυτή που παρέχει αυτό το βιβλίο. Παρόλο που ο James καλύπτει ένα μέρος αυτού στο πρώτο βιβλίο του και ενθαρρύνω τους ενδιαφερόμενους αναγνώστες να το συμβουλευτούν, η ιστορία της φιλοσοφίας μπορεί να έχει να πει περισσότερα για τον μαλάκα απ’ ό,τι προτείνουν τα γραπτά του James. Έρχονται αμέσως στο μυαλό, οι σημαντικές ψυχολογικές πραγματείες για τύπους αντίστοιχους με τον μαλάκα όπως αυτή του Πλάτωνα για τον τύραννο στο 9ο βιβλίο της Πολιτείας, και του Αριστοτέλη για την αγάπη του εαυτού στα Ηθικά Νικομάχεια [βλ. τα τρία είδη φιλίας], καθώς επίσης και οι αναμφισβήτητα πιο θετικές αξιολογήσεις όπως αυτή του Hume για την “υπεροχή του νου” στην “πραγματεία για την ανθρώπινη φύση”, και του Νίτσε για τους «κυρίους» στο πρώτο κεφάλαιο της “γενεαλογίας της ηθικής”. Θα κάναμε καλά να στρέψουμε σε αυτές τις πηγές το στοχασμό μας για τους μαλάκες γενικότερα και στην ολοένα αυξανόμενη απειλή που θέτει ένας συγκεκριμένος μαλάκας στη δημοκρατία μας.

Η άνοδος του αμερικανού μαλάκα είναι ένα σοβαρό ζήτημα και δεν πρέπει να ευχαριστούμε μόνο τον James που τράβηξε την προσοχή μας σε αυτό, αλλά επίσης να ελπίζουμε ότι το πιο πρόσφατο έργο του θα τονώσει περαιτέρω τη συνομιλία τόσο μεταξύ των φιλοσόφων όσο και του ευρύτερου κοινού.

*Καθηγητής φιλοσοφίας, συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου “Διαβάζοντας τον Νίτσε μέσα από τους αρχαίους” (de Gruyter).

Πηγή: Philosophersmag

Επιμέλεια μετάφρασης: Ε.- Α. Π.