Πριν από λίγες ημέρες, μία ομάδα ακροδεξιών επιτέθηκε με τσεκούρια και λοστούς ισοπεδώνοντας έναν καταυλισμό Ρομά στην Ουκρανία, διώχνοντας τους ανθρώπους που έμεναν εκεί. Τον Απρίλιο έκαψαν έναν άλλο καταυλισμό έξω από το Κίεβο, ενώ λιθοβολούσαν τους ανθρώπους που έτρεχαν να σωθούν.

Στο όνομα του πατριωτισμού και της κοινωνικής ευαισθητοποίησης, έχοντας άμεσες αναφορές στον εθνικοσοσιαλισμό και την ανωτερότητα της λευκής φυλής, οι απόγονοι των ναζί τρομοκρατούν και εκφοβίζουν τον κόσμο, έχοντας παράλληλα ισχυρούς δεσμούς στην κυβέρνηση και τη σιωπηρή υποστήριξη των δυνάμεων ασφαλείας.

Πρόκειται για μέλη της Εθνικής Πολιτοφυλακής (National Militia), μιας υπερεθνικής οργάνωσης που συνδέεται στενά με το Αζοφικό κίνημα της Ουκρανίας , την ακροδεξιά ομάδα που έχει στρατιωτική πτέρυγα, πολιτικό κόμμα (National Corps) και μέλη του είναι ανοιχτά νεοναζί (εθνικοσοσιαλιστές). Όπως δήλωσε ο Αλεξέι, μέλος της Εθνικής Πολιτοφυλακής, στον Guardian “δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς αρνητικό στον εθνικοσοσιαλισμό ως πολιτική ιδέα. Δεν ξέρω γιατί όλοι τον συνδέουν πάντα με στρατόπεδα συγκέντρωσης”.

Το Αζοφικό κίνημα ή τάγμα Αζόφ είναι, σύμφωνα με το Reuters, ένα από τα 30 ξεχωριστά ιδιωτικά χρηματοδοτούμενα «εθελοντικά τάγματα» που, στις πρώτες ημέρες του πολέμου, βοήθησαν τον τακτικό στρατό να υπερασπιστεί την ουκρανική επικράτεια ενάντια στους αυτονομιστές της Ρωσίας. Το τάγμα χρησιμοποιεί ναζιστικά σύμβολα και στρατολογεί νεοναζί στις τάξεις του.

To Τάγμα Azov (φωτογραφία του 2014)

Όταν οι Ρώσοι κατέλαβαν την Κριμαία, πριν από τέσσερα χρόνια, εκθέτοντας για πρώτη φορά την υποβαθμισμένη κατάσταση των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας, οι δεξιές πολιτοφυλακές όπως το Τάγμα Azov και ο “Δεξιός Τομέας” μπήκαν στην μάχη, εκδιώκοντας από κάποιες περιοχές τους αυτονομιστές κι επιτρέποντας έτσι στον ουκρανικό τακτικό στρατό να ανασυνταχθεί. Αποτέλεσμα αυτής τους της δράσης ήταν ένα σημαντικό μέρος του ουκρανικού λαού να τρέφει αισθήματα ευγνωμοσύνης και θαυμασμού απέναντί τους. Όμως, όπως σημειώνει το Reuters, τα ακραία στοιχεία που υπάρχουν σε αυτές τις οργανώσεις και προωθούν μια δογματική ιδεολογία κατά της ανεκτικότητας μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την Ουκρανία μακροπρόθεσμα.

Μετά την κρίση της Κριμαίας, οι περισσότερες πολιτοφυλακές ενσωματώθηκαν επίσημα στις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας, όμως ορισμένες από αυτές, όπως το τάγμα Azov, αντιστέκονται σε μια πλήρη ενσωμάτωση. Το Azov έχει μία κατασκήνωση όπου εκπαιδεύει στρατιωτικά μικρά παιδιά (βλ. το βίντεο παρακάτω) καθώς και ένα τμήμα σταδιοδρομίας το οποίο συμβουλεύει νεοεισερχόμενους που επιθυμούν να μεταφερθούν από μία τακτική στρατιωτική μονάδα στο τάγμα Azov.

Όπως αναφέρει το Ινστιτούτο Respublica, το τελευταίο διάστημα έχουν γίνει επιθέσεις, από το Αζόφ και άλλες πολιτοφυλακές, σε αντιφασιστικές διαδηλώσεις, συνεδριάσεις δημοτικών συμβουλίων, μέσα μαζικής ενημέρωσης, εκθέσεις τέχνης, ξένους φοιτητές και Ρομά.

Οι προοδευτικοί ακτιβιστές περιγράφουν ένα νέο κλίμα φόβου που έχει ενταθεί κατά τον τελευταίο χρόνο μετά το μαχαίρωμα του αντιπολεμικού ακτιβιστή Stas Serhiyenko, το οποίο πιστεύεται ότι διέπραξε μια εξτρεμιστική ομάδα με το όνομα C14 (το όνομα αναφέρεται σε ένα δημοφιλές σύνθημα μεταξύ των υπερασπιστών της λευκής ανωτερότητας με 14 λέξεις). Οι βίαιες επιθέσεις που έγιναν σε πολλές πόλεις της Ουκρανίας τον Φεβρουάριο, ενάντια στις πορείες για τη Παγκόσμια ημέρα της γυναίκας, προκάλεσαν μια ασυνήθιστη δήλωση από τη Διεθνή Αμνηστία, η οποία προειδοποίησε ότι «το ουκρανικό κράτος χάνει γρήγορα το μονοπώλιό του στη βία».

Η οργάνωση C14 αποχώρησε από τον “Δεξιό Τομέα” το 2014

Η Ουκρανία δεν είναι η μόνη χώρα στην οποία αναβιώνει η άκρα δεξιά. Ωστόσο, οι πρόσφατες προσπάθειες για την ενσωμάτωση των ανεξάρτητων ένοπλων ομάδων στις κανονικές ένοπλες δυνάμεις, καθώς το χρέος που αισθάνεται ένα μεγάλο κομμάτι των Ουκρανών προς τις πολιτοφυλακές για την υπεράσπιση της πατρίδας τους, καθιστούν πολύ πιο περίπλοκη την αντιμετώπιση της υπερεθνικιστικής απειλής, σε σχέση με άλλα κράτη.

Σύμφωνα με τον Schaaf και το Ινστιτούτο Respublica, οι ουκρανικοί εξτρεμιστές σπάνια τιμωρούνται για πράξεις βίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα- όπως η επίθεση της C14 τον Ιανουάριο στη συγκέντρωση μνήμης για τους δύο δολοφονηθέντες δημοσιογράφους – η αστυνομία αντί για τους επιτιθέμενους συνέλαβε τους ειρηνικούς διαδηλωτές.

Από την άλλη, σύμφωνα με το Reuters, η Ουκρανία δεν πρέπει να θεωρείται “φωλιά φασιστών”, όπως διατείνεται η Ρωσία. Κι αυτό κυρίως διότι οι ακροδεξιές οργανώσεις πήραν πολύ χαμηλά ποσοστά στις τελευταίες εκλογές και οι Ουκρανοί φάνηκαν να αντιδρούν έντονα στην πορεία που έκανε η “Εθνική Πολιτοφυλακή” στο Κίεβο (βλ. παρακάτω). Ωστόσο, οι διασυνδέσεις μεταξύ της αστυνομίας και των εξτρεμιστικών οργανώσεων δίνουν αρκετούς λόγους ανησυχίας στους δυτικούς συμμάχους της Ουκρανίας.

Η C14 και οι αρχές της πόλης του Κιέβου υπέγραψαν πρόσφατα μια συμφωνία που επιτρέπει στη C14 να δημιουργήσει μια “δημοτική φρουρά” για να περιπολεί τους δρόμους. Τρεις από αυτές τις δυνάμεις με πολιτοφυλακές ήδη λειτουργούν στο Κίεβο και τουλάχιστον 21 λειτουργούν σε άλλες πόλεις.

Για την “Εθνική Πολιτοφυλακή” η αστυνομία είναι αναποτελεσματική, διεφθαρμένη ή μεθυσμένη και γι’ αυτό έχει αποφασίσει να πάρει την κατάσταση στα χέρια της. Όπως ανέφερε σε πρόσφατη δήλωση, σκοπός της είναι η εξάλειψη του εγκλήματος, της εμπορίας ναρκωτικών και του δημόσιου αλκοολισμού.

Στις 29 Ιανουαρίου, τα μέλη της πολιτοφυλακής εμφανίστηκαν με κουκούλες σε συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου στο Cherkasy, στην κεντρική Ουκρανία, και αρνήθηκαν να αφήσουν τους συμβούλους να εγκαταλείψουν το κτίριο μέχρι να εγκρίνουν τον προϋπολογισμό της πόλης, του οποίου η ψήφιση είχε καθυστερήσει.

Σύμφωνα με τον Guardian, όλα τα μέλη της Εθνικής Πολιτοφυλακής είναι εθελοντές και τα έξοδά της καλύπτονται από επιχειρήσεις και ιδιώτες που είναι ευχαριστημένοι με τις δραστηριότητές της.

Μεταξύ των μελών της περιλαμβάνονται βετεράνοι του τετραετούς πολέμου της Ουκρανίας εναντίον των αυτονομιστών της Ρωσίας, καθώς και πρώην χούλιγκαν που συμμετείχαν στην επανάσταση της Ουκρανίας το 2013-14. Πολλοί από αυτούς δεν έχουν ανάμνηση της ζωής στη Σοβιετική Ένωση. Έχοντας μεγαλώσει στην ανεξάρτητη Ουκρανία, δεν εμπιστεύονται την αστυνομία. Όπως λέει ο Αλεξέι στον Guardian, “oι αστυνομικές μεταρρυθμίσεις ήταν σαν να ρίχνουμε σοκολάτα σε σκατά. Ξέρετε, είναι ακόμα σκατά”.

Η ομάδα, που λειτουργεί εδώ και πάνω από ένα χρόνο, έγινε γνωστή στο κοινό τον Ιανουάριο όταν περίπου 600 μέλη της έκαναν πορεία στο κέντρο του Κιέβου, πολλά εκ των οποίων είχαν καλυμμένα τα πρόσωπά τους. Στο τέλος της πορείας τα μέλη της πολιτοφυλακής ορκίστηκαν πίστη στον Andriy Biletsky, έναν υπερεθνικιστή βουλευτή που ηγείται του κόμματος “Εθνικό Σώμα” (National Corps).

Sergii Kharchenko/ZUMA Wire/REX/Shutterstock

 «Όταν οι αρχές είναι ανίσχυρες και δεν μπορούν να επιλύσουν ζητήματα ζωτικής σημασίας για την κοινωνία, τότε οι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι αναγκάζονται να αναλάβουν αυτήν  την ευθύνη», δήλωσε ο Biletsky στα ουκρανικά ΜΜΕ. Ο Biletsky, πρώην διοικητής του τάγματος του Αζόφ, ο οποίος το 2010 δήλωσε ότι η αποστολή του ουκρανικού έθνους ήταν να “οδηγήσει τις λευκές φυλές του κόσμου σε μία τελική σταυροφορία … εναντίον των υπανθρώπων που καθοδηγούνται από τους εβραίους”, έχει μετριάσει τη ρητορική του τα τελευταία χρόνια.

Ο Biletsky σε νεότερη ηλικία

Η ουκρανική νομοθεσία επιτρέπει σε άοπλους οργανισμούς πολιτών να συνδράμουν τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου. Όμως για πολλούς παρατηρητές η πορεία- τελετή στο κέντρο του Κιέβου έφερε στη μνήμη τη δεκαετία του 1930 στη Γερμανία και πυροδότησε φόβους ότι η ασταθής δημοκρατία της Ουκρανίας κινδυνεύει να παρασυρθεί από ένα ακροδεξιό κίνημα που αποκτά όλο και περισσότερη αυτοπεποίθηση.

Το ‘Εθνικό Σώμα” και άλλα ακροδεξιά κόμματα έχουν εκλογική επιρροή μικρότερη του 5% σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, όμως όπως σημειώνει ο Guardian, διάφοροι αναλυτές τονίζουν ότι θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν την οικονομική και κοινωνική αστάθεια της Ουκρανίας για να ενισχύσουν την εκλογική τους επιρροή.

“Ανησυχούμε για τον αυξανόμενο εθνικισμό στην Ουκρανία και για τη φαινομενική απροθυμία της κυβέρνησης να τον συγκρατήσει, δήλωσε η Tanya Cooper, ερευνήτρια της Ουκρανίας για το Human Rights Watch.

Οι αξιωματούχοι της Εθνικής Πολιτοφυλακής αναφέρουν ότι οι ανησυχίες αυτές είναι αβάσιμες. “Αν ο κόσμος ανησυχεί για την απειλή του ουκρανικού νεοναζισμού, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι δεν είμαστε νεοναζί, είμαστε απλώς άνθρωποι που θέλουν να αλλάξουν τη χώρα μας προς το καλύτερο”, δήλωσε ο Ihor Vdovin, εκπρόσωπος της Εθνικής Πολιτοφυλακής. “Δεν θέλουμε να δημιουργήσουμε κάποιου είδους λευκή τάξη.” Ωστόσο ο Vdovin δήλωσε ότι δεν μπορεί να δώσει εξηγήσεις για εκείνα τα μέλη της πολιτοφυλακής που έχουν ενστερνίζονται εθνικοσοσιαλιστικές θέσεις ή θέσεις υπέρ της λευκής ανωτερότητας.

“Οι άνθρωποι φοβήθηκαν όταν είδαν πόσο οργανωμένη και πειθαρχημένη ήταν η πορεία στο Κίεβο”, δήλωσε ο Στέπαν Χολόβκο (Stepan Holovko), υψηλόβαθμος μέλος του Εθνικού Σώματος. “Αλλά γιατί να ζητήσουμε συγγνώμη για το γεγονός ότι ο λαός μας μπορεί να εκτελέσει τα καθήκοντα που έχουν τεθεί;”

Το Αζόφ και το Εθνικό Σώμα έχουν συνδεθεί με τον Arsen Avakov (Αρσέν Αβακόφ), τον ουκρανό υπουργό Εσωτερικών, ο οποίος θεωρείται πιθανός διάδοχος του Πέτρο Πόροσενκο, του όχι και τόσο δημοφιλούς προέδρου της Ουκρανίας. Ο Avakov προσπάθησε να διαψεύσει ότι η εθνική πολιτοφυλακή είναι ο ιδιωτικός στρατός του, λέγοντας ότι δεν θα επιτρέψει “παράλληλες δομές” να αμφισβητήσουν την εξουσία της αστυνομίας. Πέρα από τους στενούς δεσμούς του με τον Andriy Biletsky, ο Avakov συνδέεται στενά και με τον υψηλόβαθμο αξιωματούχο της αστυνομίας, Sergei Korotkykh.

O υπουργός εσωτερικών Arsen Avakov ελέγχει την αστυνομία, την εθνική φρουρά της Ουκρανίας και άλλες πρώην πολιτοφυλακές (φωτό του 2014).

Όπως σημείωσε ένας Ουκρανός αναλυτής τον Δεκέμβριο, ο έλεγχος αυτών των δυνάμεων καθιστά τον Avakov έναν εξαιρετικά ισχυρό άντρα στην Ουκρανία, και η προεδρία του Poroshenko ίσως να μην αντέξει μια άμεση αντιπαράθεση μαζί του. Ο Poroshenko έχει υποστεί πολλές λεκτικές απειλές, συμπεριλαμβανομένων και των καλεσμάτων για επανάσταση από υπερεθνικιστικές ομάδες, οπότε είναι πιθανόν να θεωρήσει ότι χρειάζεται τον Αβακόφ για να κρατήσει υπό έλεγχο αυτές τις ομάδες.

Το Λαϊκό Κόμμα του Avakov είναι ο κύριος εταίρος του κυβερνητικού συνασπισμού της Ουκρανίας. Μια προσπάθεια να συγκρουστεί με τον Avakov θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την περιορισμένη πλειοψηφία του Poroshenko και να οδηγήσει σε πρόωρες εκλογές. Με δεδομένη τη χαμηλή δημοτικότητα του Ποροσένκο, αυτό είναι ένα σενάριο που πιθανότατα θα προσπαθήσει να αποφύγει.

Σύμφωνα με αναλυτές, ο Ποροσένκο εξακολουθεί να έχει κάποιες επιλογές για να περιορίσει την απειλή της άκρας δεξιάς. Παρόλο που ο Avakov ελέγχει την αστυνομία και την Εθνική Φρουρά, ο Ποροσένκο εξακολουθεί να ελέγχει τις υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών, τη SBU, και θα μπορούσε να δώσει εντολή να διακόψουν τους δεσμούς του με τη C14 και τις άλλες εξτρεμιστικές ομάδες.

Οι ακροδεξιές ομάδες στην Ουκρανία, με σαφείς αναφορές στη λευκή ανωτερότητα και τον εθνικοσοσιαλισμό, έχουν επισήμως ενταχθεί στον τακτικό στρατό, συνεργάζονται επίσημα με δημοτικές αρχές για να επιτηρούν τους δρόμους των πόλεων, ορκίζονται πίστη σε ένα μέλος του κοινοβουλίου (πρώην ηγέτη του τάγματος Αζόφ), βάζουν με τη βία συμβούλους να ψηφίσουν προυπολογισμό, επιτίθενται σε Ρομά, ομοφυλόφιλους, αντιφασίστες, καλλιτέχνες και ειρηνιστές με την κάλυψη της αστυνομίας, οργανώνουν στρατιωτικές κατασκηνώσεις για παιδιά και πολλά άλλα. Επομένως, ίσως δεν είναι και τόσο αβάσιμη, όσο υποστηρίζει το Reuters, η φράση των Ρώσων ότι η Ουκρανία έχει μετατραπεί σε μία “φωλιά φασιστών”. Τα χαμηλά ποσοστά που πήραν στις τελευταίες εκλογές δεν μειώνουν το εύρος της πραγματικής επιρροής τους στην πολιτική ζωή της χώρας και τις δομές του κράτους, και μια πιθανή νίκη του Avakov, όπως διαφαίνεται στις επόμενες εκλογές, ο οποίος διατηρεί άμεσες επαφές μαζί τους, ίσως τους εδραιώσει πλήρως σε αυτήν.

Δείτε επίσης:

Ρεπορτάζ του BBC για την Εθνική Πολιτοφυλακή (βίντεο)

Ρεπορτάζ του Guardian για τις στρατιωτικές κατασκηνώσεις για παιδιά του Τάγματος Αζόφ (βίντεο)

Πηγή: Guardian, Reuters, BBC