Πριν λίγες ημέρες μία είδηση που αφορούσε τον πίνακα του Γκoυστάβ Κουρμπέ “Η προέλευση του κόσμου” (1866) είδε το φως της δημοσιότητας. Ένας γάλλος εκπαιδευτικός κατέθεσε αγωγή κατά του facebook διότι η εν λόγω εταιρεία του έκλεισε το λογαριασμό το 2011 χωρίς καμία αιτιολογία μετά από ανάρτηση μιας φωτογραφίας του εν λόγω πίνακα.

Ο πίνακας του Κουρμπέ απεικονίζει ένα γυναικείο σώμα από το στήθος και κάτω, δίνοντας έμφαση στο γυναικείο αιδοίο. Το σώμα της γυναίκας βρίσκεται ξαπλωμένο στην άκρη ενός κρεβατιού. Το έργο συμβολίζει αφενός τη σεξουαλική επιθυμία, αντικείμενο της οποίας είναι το γυναικείο σώμα, και το σημείο εισόδου για τη σεξουαλική πράξη, κι αφετέρου το σημείο εξόδου, της γέννησης ενός παιδιού, απ’ όπου βλέπει για πρώτη φορά τον κόσμο, την πραγματική προέλευση όλων των ανθρώπων.

Στη δημοσίευσή του ο εκπαιδευτικός παρέπεμπε σε σύνδεσμο (link) με την ιστορία του έργου. Είχε προηγηθεί το μπλοκάρισμα της σελίδας του Δανού καλλιτέχνη Frode Steinicke για τον ίδιο λόγο λίγες μέρες πριν. Το facebook επανενεργοποίησε το λογαριασμό του Στάινικε χωρίς όμως τον πίνακα του Κουρμπέ. Ο γάλλος εκπαιδευτικός ζήτησε στο όνομα της ελευθερίας της έκφρασης την επανενεργοποίηση και του δικού του λογαριασμού.

Σκοντάφτοντας στο χάσμα μεταξύ τέχνης και πραγματικότητας, το facebook ταυτίζει την τέχνη με την πορνογραφία. Σίγουρα αυτή η απόφαση καθιστά τον Κουρμπέ έναν εξαιρετικό νατουραλιστή ζωγράφο. Η εταιρεία λογοκρίνοντας τον Κουρμπέ, προφανώς θεώρησε ότι έτσι προστατεύει τους χρήστες της από πορνογραφικές εικόνες και σελίδες που μπορεί να έχουν άλλες βλέψεις.

Η πορνογραφία συνήθως δεν ενδιαφέρεται να εκφράσει κάτι πέρα από τη σεξουαλική επιθυμία και πράξη. Άλλωστε είναι γνωστός ο γκροτέσκος χαρακτήρας των υποτιθέμενων σεναρίων – των διαλόγων πριν τις πράξεις- στις ερωτικές ταινίες.

Αυτό που διαφοροποιεί μια πανομοιότυπη φωτογραφία με τον πίνακα του Κουρμπέ, είναι ότι ο πίνακας ενσωματώνει ένα νόημα, τη συνειδητή πρόθεση του δημιουργού του (βλ. τον τίτλο “η προέλευση του κόσμου”), κάτι που μια αντίστοιχη φωτογραφία (ή ένα printscreen) δεν θα μπορούσε να κάνει από μόνο της.

Επίσης, ο πίνακας του Κουρμπέ διαφοροποιείται από μια πανομοιότυπη φωτογραφία, κατά το ότι η απλή πορνογραφική εικόνα θα εστίαζε στο πρώτο επίπεδο του φαίνεσθαι, στο γυμνό γυναικείο σώμα ως το αντικείμενο της επιθυμίας. Ενώ η πρόθεση του Κουρμπέ δεν περιορίζεται στο γυναικείο σώμα ως αντικείμενο επιθυμίας, αλλά εντάσσει το γυναικείο σώμα στη διπλή του σχέση: αντικείμενο επιθυμίας/ προέλευση της ζωής.

Κουρμπέ, Η προέλευση του κόσμου, 1866. Wikipedia commons.

Tο συγκεκριμένο έργο είχε δημιουργήσει διάφορα προβλήματα κατά καιρούς. Το 1994 η γαλλική αστυνομία έκανε εφόδους σε βιβλιοπωλεία για να αποσύρει το βιβλίο του Ζ. Ανρίκ, Λατρείες, στο εξώφυλλο του οποίου ήταν το έργο του Κουρμπέ. Ενώ, κάτι αντίστοιχο έγινε και το 2009 στην Πορτογαλλία, όταν η αστυνομία κατέσχεσε τα βιβλία της Cathrine Blepar.

Ο τελευταίος ιδιοκτήτης του πίνακα, πριν αυτό πάρει το δρόμο του για το μουσείο του Ορσέ, υπήρξε ο διάσημος ψυχαναλυτής Ζακ Λακάν. Ο Λακάν είχε αγοράσει τον πίνακα σε δημοπρασία έναντι 1,5 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων. Ίσως να έβλεπε σ’ αυτόν την επιβεβαίωση της θέσης του ότι η επιθυμία του άντρα δεν αφορά μία συγκεκριμένη γυναίκα, αλλά το αρχικό απολεσθέν αντικείμενο της αγάπης το οποίο αγνοείται και δεν μπορεί ποτέ να ανακτηθεί.