του Paul Kemp (αποκλειστικά για το ipressa.gr)

Ιντιπέντενς Ντέι

Έλεγα λοιπόν ότι οι Άγγλοι, με απαρχή τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (Μεγάλο Πόλεμο, όπως τον ονόμαζαν μέχρι να γίνει ο Δεύτερος), έχασαν την πρωτοκαθεδρία στη διεθνή σκηνή. Άλλωστε οι Η.Π.Α. στην αρχή εκείνου του πολέμου ήταν η χώρα που χρωστούσε τα περισσότερα στον κόσμο, ενώ στο τέλος του ήταν αυτή που της χρωστούσαν τα πιο πολλά. Τα ίδια και χειρότερα –ή καλύτερα, όπως το δει κανείς- έγιναν και στον Δεύτερο Παγκόσμιο. Είναι κοινό μυστικό ότι οι πόλεμοι τέτοιας έκτασης είναι good for business, όπως επίσης κι ότι γενικά βολεύει να είσαι κάπως απόμακρα από το σφαγείο.

Με την αλλαγή φρουράς και την αρχή της πτώσης της διαβόητης βρετανικής αυτοκρατορίας, μία μία οι πρώην αποικίες πήραν το δρόμο της ανεξαρτησίας. Πέντε ντουζίνες χώρες ξεφορτώθηκαν τους Άγγλους, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την Ινδία του Νεχρού και του Γκάντι το 1947 ή την Αίγυπτο του Ναγκίμπ και του Νάσερ το 1952 (τη μονομερή παραχώρηση ανεξαρτησίας το 1922 δεν τη μετράω λόγω προτεκτοράτου). Η Τζαμάικα άργησε λίγο παραπάνω καθώς η ανεξαρτησία ήρθε στις 6 Αυγούστου του 1962.

Βέβαια, από τη μία, η διαδικασία είχε ξεκινήσει μερικά χρόνια νωρίτερα, το 1958 με τη δημιουργία της Συνομοσπονδίας Δυτικών Ινδιών, μια προσπάθεια δημιουργίας ενός ομόσπονδου κράτους που αποτελούνταν από χώρες της Καραϊβικής. Απέτυχε λίγα χρόνια αργότερα και ουσιαστικά η Τζαμάικα με την αποχώρησή της οδηγήθηκε στην ανεξαρτησία. Από την άλλη, η ανεξαρτησία ούτε τότε ούτε τώρα ήταν πλήρης, καθώς η βασίλισσα της Αγγλίας εξακολουθεί να είναι το αφεντικό-μονάρχης, εκπροσωπούμενη από τον Γενικό-Κυβερνήτη (GovernorGeneral) τον οποίο διορίζει.

Σε κάθε περίπτωση, κεντρική μορφή στην πορεία προς την ανεξαρτησία ήταν ο Norman Manley, του οποίου τον ρόλο, αλλά όχι το όνομα, πολλοί ξένοι επισκέπτες αγνοούν, καθώς το αεροδρόμιο του Κίνγκστον έχει πάρει το όνομά του. Ο Manley δημιούργησε το ένα από τα δύο κόμματα της χώρας, το PNP (Peoples National Party), το Εθνικό Λαϊκό Κόμμα σε ελεύθερη μετάφραση με αριστερή, σοσιαλιστική κατεύθυνση. Το αντίπαλο δέος είναι το JLP (Jamaicas Labour Party), το Εργατικό Κόμμα Τζαμάικας με δεξιόστροφο προφανώς προσανατολισμό. Το JLP δημιουργήθηκε από τον Alexander Bustamante, ο οποίος έγινε και ο πρώτος πρωθυπουργός του νεοσύστατου κράτους όντας μακρινός ξάδελφος του Manley. Το δικομματικό μοντέλο ήταν φυσικά βασισμένο στο αντίστοιχο βρετανικό και παραμένει ως τις μέρες μας. Σχεδόν σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις τα δύο κόμματα έλαβαν αθροιστικά 99% των συνολικών ψήφων.

O Norman Manley
O Alexander Bustamante

Better Must Come

Αυτός πάντως που έπαιξε κεντρικό ρόλο στην ιστορία δεν ήταν τόσο ο εθνικός ήρωας Norman Manley που πέθανε νωρίς (όχι τόσο ηλικιακά, το 1969 ήταν ήδη 76 ετών, όσο σε σχέση με το ιστορικό συνεχές καθώς η χώρα ήταν μόλις επτά χρονών), αλλά ο γιος του Michael. Όπως συχνά συμβαίνει, το μήλο έπεσε κάτω από τη μηλιά κι ο Michael που στην αρχή έκανε τον δύσκολο, ανέλαβε την ηγεσία του PNP μετά τις δύο ήττες στις εκλογές του 1962 και του 1967, εντελώς οριακά και στις δύο περιπτώσεις, με επτά κι οκτώ χιλιάδες ψήφους διαφορά επί συνόλου μισού εκατομμυρίου. Η ρητορική του Michael Manley έφερε έναν άνεμο αλλαγής στην Τζαμάικα.

Jamaicanisation ήταν η λέξη της μόδας με ένα περίεργο μείγμα από μάμα Άφρικα, μπλακ πραϊντ (παρά το ότι τους Manley μαύρους δεν τους λες), ρασταφαράι και εθνικής υπερηφάνειας, o Michael Manley δεν δυσκολεύτηκε να αποδεχθεί το όνομα Τζόσουα και να αναλάβει να πατάξει με το Rod of Correction (ας πούμε το Κνούτο της Διόρθωσης σε ελεύθερη μετάφραση ή την αντίστοιχη Ράβδο σε πιστή) που του είχε δώσει ο ίδιος ο Χαϊλέ Σελασιέ (θα τα πούμε αυτά στο τρίτο και τελευταίο μέρος) τον διεφθαρμένο Φαραώ που δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον τότε πρωθυπουργό και αρχηγό του JLP Hugh Shearer (συνωνυμία με τον Alan). Το κλίμα άρχιζε να αλλάζει και αυτό ήταν φανερό.

Με το Better Must Come του Delroy Wilson τραγούδι της καμπάνιας, ο Manley σάρωσε στις εκλογές του 1972 με 56,5% και 60.000 ψήφους διαφορά και η Τζαμάικα έκλινε προς τα αριστερά. Πολλοί έστρεψαν την προσοχή τους και αρκετοί τις ελπίδες τους για μια δικαιότερη κοινωνία στον Τζόσουα, Michael Manley.

Για το αν τα πήγε καλά ή όχι, οι γνώμες διίστανται. Σίγουρα πάντως άλλαξαν πολλά και όχι μόνο στο λουκ, αν και η κυβέρνηση έβγαλε τα κουστούμια και τις γραβάτες και έβαλε τα Καρίμπα.

O Joshua, Michael Manley με πουκαμισάκι Καρίμπα

Καθιερώθηκε κατώτατος μισθός, δωρεάν παροχές υγείας για το σύνολο του πληθυσμού, δωρεάν εκπαίδευση μέχρι και το πανεπιστήμιο παράλληλα με την εισαγωγή του προγράμματος JAMAL (Jamaican Movement for the Advancement of Literacy) για να καταπολεμηθεί ο εκτεταμένος αναλφαβητισμός. Oι γυναίκες έλαβαν ίσο μισθό και άδειες μητρότητας, τα δικαιώματα των εργαζομένων προστατεύτηκαν θεσμικά, καταπολεμήθηκε η ανεργία, έγιναν αυξήσεις στις συντάξεις και δημιουργήθηκαν επιδόματα. Έγιναν ακόμα και ουσιαστικά μάταιες προσπάθειες αλλαγής της θεμελιωδώς άδικης ιδιοκτησίας της γης ή και μεταβολής του πολιτικού μοντέλου της συνταγματικής μοναρχίας.

Γενικά το προσπάθησε ο τύπος σε ένα εναλλακτικό δρόμο δημοκρατικού σοσιαλισμού, συμμετοχικού τύπου, τον οποίο και διακήρυξε με τις 13 αρχές που δημοσιεύθηκαν το 1975. Βέβαια η ντεμί-εθνικοποίηση της βιομηχανίας βωξίτη και οι πολιτικές σχέσεις με χώρες όπως η Κούβα και η Σοβιετική Ένωση ή οργανώσεις όπως το Αφρικανικό Εθνικό Κονγκρέσο στη Νότια Αφρική σήκωσαν μερικά βλέφαρα από την άλλη μεριά της θάλασσας καθώς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάθε άλλο παρά ενθουσιασμένο ήταν με την προοπτική ενός δεύτερου Κάστρο που κράζει αποικιοκρατία, ιμπεριαλισμό και καπιταλισμό και εκφέρει επικίνδυνα λόγια περί ισότητας. Οι δραστηριότητες των Η.Π.Α. για να περιορίσουν τον επερχόμενο κίνδυνο ήταν διασπορά ψευδών ειδήσεων σχετικά με την επικινδυνότητα των επισκέψεων στη Τζαμάικα που έπληξε τον τουρισμό καθώς και ένα κλείσιμο της στρόφιγγας χρηματοδότησης τόσο για επενδύσεις όσο και βοήθεια. Η χώρα που είχε λάβει 23 εκατομμύρια δολάρια από τις Η.Π.Α. το 1971 πήρε μόνο τέσσερα το 1975.

Στην αρχή όλα αυτά δεν πολυένιαξαν τον Manley. Αφού επισκέφτηκε το 1975 για πρώτη φορά την Κούβα, κάποια από τα επιτεύγματα της Κουβανικής επανάστασης, ειδικά στην καταπολέμηση του αναλφαβητισμού όπου σε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία το σχετικό ποσοστό μειώθηκε από 50% σε 2%, ήταν παραπάνω από ορατά. «Θα περπατήσουμε με τον Κάστρο ως την κορυφή» τόνισε, προσθέτοντας σε πιο αυστηρό τόνο ότι «για όσους θέλουν να γίνουν εκατομμυριούχοι, έχουμε πέντε πτήσεις για Μαϊάμι τη μέρα.» Λίγα χρόνια αργότερα, το 1979 σε συνάντηση του Κινήματος των Αδεσμεύτων, προέκρινε τη στενότερη συνεργασία του Κινήματος με τη Σοβιετική Ένωση, υπογραμμίζοντας ότι «όλοι οι αντι-ιμπεριαλιστές γνωρίζουν ότι η ισορροπία δυνάμεων στον κόσμο άλλαξε οριστικά το 1917 όταν υπήρξε ένα κίνημα κι ένας άνθρωπος στην Οκτωβριανή Επανάσταση. Ο Λένιν ήταν εκείνος ο άνθρωπος.»

Αν και κέρδισε εύκολα και τις εκλογές του 1976, εξασφαλίζοντας έτσι μια δεύτερη θητεία, το τοπίο τόσο εγχώρια όσο και διεθνώς είχε αρχίσει να μαυρίζει.

Everything Crash

Στα μέσα των 70s στην αρχηγία της αντιπολίτευσης ανέβηκε ο Edward Seaga και το διαβόητο guns for votes που πάντα έπαιζε στο νησί πήρε νέες διαστάσεις. Ολόκληρες γειτονιές, μέσω των συμμοριών αποκτούσαν στενές διασυνδέσεις με το ένα ή το άλλο κόμμα, ψήφιζαν μονοκούκι και συχνά χρησιμοποιούσαν τα καινούργια τους όπλα για να σκοτώσουν μερικούς από τον απέναντι μαχαλά, στερώντας μεσοπρόθεσμα και μερικούς ψήφους από τον εχθρό. Προσπάθησε ο Manley να περιορίσει το κακό με δρακόντειους νόμους περί οπλοκατοχής στο τέλος της δεκαετίας του ΄70, ακόμα και με κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αλλά το κακό δεν έμελλε να ξεριζωθεί.

Παράλληλα, η πρώτη μεγάλη πετρελαϊκή κρίση του 1973 και η παγκόσμια ύφεση που την ακολούθησε, καθώς και η δεύτερη έξι χρόνια αργότερα, γονάτισαν την ήδη δοκιμαζόμενη Τζαμαϊκανή οικονομία. Το χρέος ανέβηκε επικίνδυνα και guess what, φώναξαν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο που δεν ήταν και πολύ διαφορετικό από τις μέρες μας, για την ακρίβεια ήταν το κατ’ εξοχήν προνομιακό πεδίο για πειραματική εφαρμογή ακραίων νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Το ΔΝΤ λοιπόν τους έραψε ένα ωραιότατο κουστουμάκι, όχι Καρίμπα, κάτι που δεν άρεσε στον Manley που είπε κάτι του στιλ “We are not for sale,” αλλά παρά το ότι ήθελε να γίνει κάθε λέξη του Τζαμαϊκανού συντάγματος και να καταργήσει τα μνημόνια με ένα νόμο, τελικά επέλεξε το δρόμο του πραγματισμού και άφησε τα σοσιαλιστικά ιδεώδη μιας δικαιότερης κοινωνίας για μια άλλη φορά.

Αφού, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΝΤ, καταργήθηκαν τα επιδόματα και τα ταμεία και μειώθηκαν οι μισθοί και οι συντάξεις και τα άλλα γνωστά, για το καλό μας πάντα ή στο προκείμενο για το καλό των Τζαμαϊκανών, έγιναν οι εκλογές το 1980, μιλάμε για μεγάλο πιστολίδι, καμιά 700ρια νεκροί, κέρδισε εύκολα ο Seaga και since then, κι ας είναι υποκειμενικό το σχόλιο, Everything Crash που λένε και οι Ethiopians. Η διαπλοκή με τις συμμορίες, το εμπόριο ναρκωτικών και τα γκάνια έφτασαν σε επίπεδο Τσάμπιονς Λιγκ, και η Τζαμάικα άρχισε να εξάγει παίκτες που δεν άργησαν να ορίσουν τους κανόνες του παιχνιδιού σε πολλές αμερικανικές μεγαλουπόλεις. Άλλωστε, οι Τζαμαϊκανοί σε σχέση με τον αμερικανικό υπόκοσμο, έχουν ένα πολύ σημαντικό πλεονέκτημα, τον άγραφο νόμο του να μην πυροβολήσεις/σκοτώσεις μπάτσο τον έχουν γραμμένο στα παλιά τους τα παπούτσια.

Κάτι φοβερές, μυθιστορηματικές φιγούρες που σκότωναν με τα γυμνά τους χέρια και μετά πήγαιναν για μπύρα, απέκτησαν διπλωματικά διαβατήρια και ρόλο την επόμενη δεκαετία και ο κατήφορος δεν μοιάζει να έχει τέλος. Οι κυβερνήσεις άλλαξαν, ο Seaga έπεσε μετά από 9 χρόνια, ένα μποϊκοτάζ εκλογών και πολλούς σκοτωμούς, o Michael Manley μάλιστα ξαναέγινε πρωθυπουργός για μια ακόμα θητεία αλλά επαναβαπτισμένος πλέον δήλωνε ότι «δεν μπορεί κανείς να βελτιώσει τον Adam Smith», οπότε δεν είχε και τόσο σημασία.

Κατά καιρούς οι τοπικοί dons από τις συμμορίες φτάνουν στα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Κυρίως όταν παίζει κανένα ένταλμα σύλληψης από τους αμερικάνους, σαν αυτό που είχε εκδοθεί το 2010 για τον Christopher Dudus Coke. Μπήκαν στο Τίβολι Γκάρντενς οι ειδικές δυνάμεις και τα στρατά για να τον πιάσουν. Μαύρες εκείνες οι ανοιξιάτικες μέρες, έμειναν στην ιστορία με πολλά ονόματα, εμένα ο Σέρλοκ μου μίλησε για αυτό ως «the Tivoli Gardens Massacre

O Christopher Michael Coke, γνωστός και ως Dudus

Και για να κλείσει κι αυτό το δεύτερο μέρος, αφιερωμένο στην πολιτική και το gun culture, τα δύο κόμματα εναλλάχθησαν στην ηγεσία τις τελευταίες δεκαετίες με το PNP να έχει τη μερίδα του λέοντος, αλλά χωρίς τα μίγματα πολιτικών να παρουσιάζουν ιδιαίτερες διαφορές. Τις τελευταίες εκλογές του 2016 τις κέρδισε το JLP με τρεις χιλιάδες ψήφους διαφορά επί συνόλου 880.000 και ο Andrew Holness είναι ο σημερινός πρωθυπουργός. Οι σχέσεις των συμμοριών με τα δύο πολιτικά κόμματα, καθώς και οι σκοτωμοί στο πλαίσιο των πολιτικών διαχωρισμών καλά κρατούν. Και κάπως έτσι μας μένει το τρίτο και τελευταίο μέρος. Θα είναι για το ρασταφάριανισμ, τα βουντού και τις Αφρικανικές τελετές, τα patwa, τη reggae, την dancehall κι όλα αυτά σπινταριστά, καθώς όπως φανερώνουν και οι διάσημοι σπρίντερ, στην Τζαμάικα αρέσει η ταχύτητα.

*Φωτογραφία τίτλου: Ο Bob Marley με τους Michael Manley και Edward Seaga στη συναυλία “One love”, στο Kingston της Jamaica τον Απρίλιο του 1978.